News & library

10 ĐIỂM MỚI TỪ DỰ THẢO LUẬT ĐẤT ĐAI SỬA ĐỔI 2026 DÀNH CHO DOANH NGHIỆP

06/11/2026

Nguyễn Phương Thảo – Luật sư Cao cấp

Nguyễn Tuấn Dũng – Thự c tập sinh

Từ thực tiễn thi hành luật đất đai sau 2 năm, dự thảo sửa đổi Luật Đất Đai trình Quốc Hội bản ngày 09/10/2026 (sau đây là “Dự thảo”) được xây dựng để thay thế Luật Đất đai 2024 dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027.[1] Dựa trên Dự thảo và Bảng tổng hợp đối chiếu với Luật Đất đai 2024 của Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), chúng tôi chọn ra mười (10) điểm mới trong Dự thảo luật đất đai sửa đổi 2026, định hướng điều chỉnh có tác động lớn nhất đến nhà đầu tư và doanh nghiệp bất động sản. Từ góc nhìn tư vấn pháp luật bất động sản  của DIMAC, chúng tôi cho rằng các điểm dưới đây sẽ quyết định tốc độ giải phóng mặt bằng và chi phí đầu vào của dự án thời gian tới. 

I. Thu hồi đất và tiến độ giao đất: mở rộng phạm vi, linh hoạt về thời điểm 

Điểm mới 1 – Mở rộng danh mục thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng  

Dự thảo bổ sung nhiều trường hợp được thu hồi đất: khu công nghệ số tập trung; dự án trong khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế; trung tâm logistics phục vụ cảng biển, cảng hàng không, cảng thủy nội địa với quy mô trên 50 ha; thu hồi để thực hiện điều ước quốc tế.[2]  

Dự thảo cũng cho phép thu hồi đất tạo quỹ đất cho thuê để tổ chức bị thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế – xã hội tiếp tục sản xuất, kinh doanh; riêng quỹ đất thanh toán dự án BT được sửa đổi đồng bộ tại Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, để đảm bảo việc giao đất, cho thuê đất triển khai dự án đối ứng của dự án BT không phải đấu giá, đấu thầu.[3]  

Về căn cứ, Dự thảo không còn gắn việc thu hồi đất với kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện; dự án chỉ cần thuộc danh mục thu hồi đất được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh thông qua, hoặc đã có quyết định đầu tư, quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư của cấp có thẩm quyền, hoặc là dự án đầu tư công đặc biệt, khẩn cấp (các dự án này không phải thông qua danh mục).[4] 

Điểm mới 2 – Thu hồi, giao đất theo tiến độ, không chờ hoàn tất giải phóng mặt bằng  

Việc thu hồi đất được thực hiện theo tiến độ dự án đầu tư hoặc tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.[5] Việc giao đất, cho thuê đất cũng được quyết định theo tiến độ dự án hoặc tiến độ thu hồi đất.[6]  

Đáng chú ý, với đất đang có người sử dụng, Dự thảo chỉ yêu cầu có quyết định thu hồi đất trước khi giao cho người khác (trừ trường hợp chuyển nhượng dự án bất động sản và giao đất từ quỹ đất dự trữ phát triển), không còn nêu điều kiện phải thực hiện xong việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư như Luật Đất đai 2024; trường hợp không phải bố trí tái định cư, quyết định thu hồi đất còn được ban hành trước khi phê duyệt phương án bồi thường đối với dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án được trên 75% người sử dụng đất đồng ý hoặc khi người sử dụng đất tự nguyện bàn giao mặt bằng.[7] Theo chúng tôi, điều này cho phép dự án quy mô lớn nhận đất và triển khai từng giai đoạn. 

II. Dự án nhận chuyển quyền sử dụng đất: cơ chế “chốt” phần diện tích còn lại 

Điểm mới 3 – Thu hồi đất đối với dự án nhận chuyển quyền sử dụng đất (ngưỡng 75%)  

Đây là điểm mới đáng chú ý nhất đối với dự án nhà ở, đô thị trong dự thảo luật đất đai sửa đổi bổ sung. Khi hết thời hạn hoặc hết thời gian gia hạn phải hoàn thành việc nhận chuyển quyền sử dụng đất mà nhà đầu tư đã nhận chuyển quyền được trên 75% diện tích đất và trên 75% số lượng người sử dụng đất, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét, thông qua việc thu hồi phần diện tích còn lại để giao đất, cho thuê đất cho chủ đầu tư.[8] Quỹ đất thu hồi này được giao, cho thuê không phải đấu giá, không phải đấu thầu.[9] Cơ chế này xử lý tình trạng một số ít hộ chưa đồng thuận làm đình trệ cả dự án, nhưng đòi hỏi nhà đầu tư chứng minh được tỷ lệ đã nhận chuyển quyền ngay từ giai đoạn lập hồ sơ. 

Điểm mới 4 – Bù chênh lệch cho người bị thu hồi đất đối với dự án nhận chuyển quyền sử dụng đất  

Nếu số tiền theo phương án bồi thường tính trên một đơn vị diện tích thấp hơn mức trung bình của giá đất đã thỏa thuận, người có đất thu hồi được nhận thêm phần còn thiếu. Chủ đầu tư ứng trước kinh phí, kể cả khoản chênh lệch này, và khoản chênh lệch được tính vào chi phí đầu tư của dự án.[10] Như vậy, chủ đầu tư cần xác định giá thỏa thuận bình quân cho phần diện tích bị thu hồi là chi phí bồi thường tối thiểu, để đưa vào khái toán tổng mức đầu tư dự án từ đầu. 

Điểm mới 5 – Cắt giảm một số điều kiện nhận chuyển quyền sử dụng đất để thực hiện dự án; đảm bảo tiếp tục triển khai đối với trường hợp nhận chuyển nhượng dự án  

So với Điều 127 Luật Đất đai 2024, Điều 59 Dự thảo không còn giới hạn nhà ở thương mại chỉ được thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất ở, cũng không còn các điều kiện về phù hợp quy hoạch cấp huyện, điều kiện chủ đầu tư và văn bản chấp thuận của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.[11]  

Nhà đầu tư đã nhận quyền sử dụng đất mà hết thời hạn vẫn chưa xong thủ tục thì tiếp tục triển khai dự án, không phải gia hạn.[12] Tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài nhận chuyển nhượng dự án bất động sản theo Luật Kinh doanh bất động sản mới nhất sửa đổi tiếp tục được giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu.[13]  

III. Bồi thường, tái định cư: đổi cách xác định giá, mở thêm lựa chọn 

Điểm mới 6 – Thêm lựa chọn cho người bị thu hồi đất  

Người có đất thu hồi có thể được xem xét bồi thường bằng đất khác mục đích hoặc bằng nhà ở khi địa phương có quỹ đất, quỹ nhà.[14] Người sử dụng đất có thể đề nghị thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất, không còn bị giới hạn ở trường hợp diện tích còn lại nhỏ hơn diện tích tối thiểu như Luật Đất đai 2024; việc thu hồi, bồi thường, hỗ trợ đối với phần diện tích này thực hiện theo quy định của Chính phủ.[15] Hội đồng nhân dân cấp tỉnh được quyết định chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đặc thù đối với dự án do Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ quyết định, chấp thuận chủ trương đầu tư mà làm di chuyển cả cộng đồng dân cư; khu tái định cư phải đạt tối thiểu tiêu chuẩn nông thôn mới hoặc tiêu chuẩn đô thị.[16] Những thay đổi quy định bồi thường hỗ trợ tái định cư nếu được thông qua vào cuối năm 2026 sẽ làm tăng thêm các lựa chọn đền bù giữa Chủ đầu tư và người bị thu hồi đất, được kỳ vọng rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng. 

IV. Giao đất, cho thuê đất: giữ cạnh tranh, cắt giảm các điều kiện không phù hợp 

Điểm mới 7 – Đấu giá, đấu thầu là nguyên tắc cốt lõi, nhưng điều chỉnh mở rộng các trường hợp ngoại lệ để tạo sức hút đầu tư vào các dự án tại khu vực có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn và các trường hợp khác để tháo gỡ điểm nghẽn khi đấu giá, đấu thầu

Dự án sử dụng quỹ đất do Nhà nước thu hồi hoặc do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý được giao, cho thuê thông qua đấu giá, trừ các trường hợp không đấu giá theo Luật.[17] Đấu thầu được áp dụng với dự án khu đô thị, khu dân cư nông thôn có quy mô lớn, tính chất phức tạp, có yêu cầu tạo điểm nhấn về quy hoạch, kiến trúc, cảnh quan hoặc có vai trò quan trọng đối với địa phương; Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định tiêu chí và quyết định việc áp dụng đấu thầu.[18]  

Về ngoại lệ, Dự thảo cho phép giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu đối với dự án năng lượng, du lịch nằm toàn bộ trong vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn; đất đưa ra đấu giá mà khi hết thời hạn đăng ký chỉ có một người đăng ký, tham dự, trả giá hoặc trả giá hợp lệ cũng được giao không qua đấu giá; đất đấu giá hai lần không thành do không có người tham gia được xem xét giao không qua đấu giá theo quy định của Chính phủ, và không còn giới hạn thời hạn 12 tháng như Luật Đất đai 2024.[19]  

Điểm mới 8 – Chủ động lựa chọn hình thức thuê đất và chuyển hình thức sử dụng đất

Luật Đất đai 2024 lấy trả tiền thuê một lần làm mặc định cho nhiều nhóm (sản xuất nông nghiệp, khu công nghiệp, thương mại, dịch vụ phục vụ du lịch, văn phòng, nhà ở xã hội cho thuê). Dự thảo đảo lại: người thuê đất được tự chọn trả một lần hoặc hằng năm khi đề nghị thuê đất, không còn nhóm bắt buộc trả một lần; riêng chủ đầu tư dự án kinh doanh kết cấu hạ tầng muốn chuyển từ trả một lần sang trả hằng năm phải được sự đồng thuận của toàn bộ nhà đầu tư thứ cấp đã thuê lại đất trả tiền một lần trên phần diện tích chuyển hình thức.[20] Với dự án có dòng tiền dài hạn, đây là công cụ để Chủ đầu tư thu xếp tài chính, thu hút dự án đầu tư lớn. 

V. Chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp: gọn hơn, ít phải xin phép hơncắt giảm thủ tục hành chính 

Điểm mới 9 – Phân loại đất đơn giản hóa  

Dự thảo phân nhóm đất nông nghiệp gọn hơn: đất canh tác (gồm đất trồng lúa và đất trồng cây khác), đất lâm nghiệp, đất chăn nuôi tập trung – thủy sản và đất nông nghiệp khác.[21] Việc thu gọn phân nhóm đất nông nghiệp sẽ giảm thiểu đáng kể các thủ tục pháp lý về đất như tính tiền sử dụng đất nông nghiệp, quản lý thống kê đất đai, và các thủ tục hành chính mà người sử dụng đất phải thực hiện khi gia hạn thời hạn sử dụng đất hay việc xin chuyển mục đích sử dụng đất khi các nhóm đất nhỏ đã được gom thành một nhóm lớn hơn. 

Điểm mới 10 – Thu hẹp các trường hợp phải xin chuyển mục đích sử dụng đất 

Việc chuyển đất trồng lúa, đất lâm nghiệp sang loại đất khác trong nhóm nông nghiệp và chuyển đất nông nghiệp sang phi nông nghiệp vẫn phải được thực hiện trên cơ sở quy định chấp thuận bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép. Tuy nhiên, danh mục các trường hợp phải xin phép chỉ còn năm nhóm, không còn nhóm chuyển đất sự nghiệp, công cộng có kinh doanh sang đất sản xuất, kinh doanh và nhóm chuyển sang đất thương mại, dịch vụ như Luật Đất đai 2024.[22] Các trường hợp còn lại không phải xin phép nhưng phải phù hợp kế hoạch sử dụng đất cấp xã.[23] Dự thảo vẫn ghi nhận rằng Tổ chức kinh tế nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp vẫn phải có phương án sử dụng đất được chấp thuận, trừ trường hợp thực hiện dự án đầu tư.[24]

Đánh giá tổng thể 

DIMAC nhận thấy  Dự thảo luật đất đai sửa đổi bổ sung đi theo hướng giảm thủ tục, trao nhiều quyền quyết định hơn cho địa phương và tháo gỡ các điểm nghẽn trong quá trình triển khai dự án như công tác bồi thường giải phóng mặt bằng cho dự án, các thủ tục pháp lý được triển khai mà không phải gia hạn tiến độ trong một số trường hợp cụ thể. Khi Dự thảo được hoàn thiện cùng Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản dự kiến trong kỳ họp Quốc Hội vào cuối năm nay, đây sẽ là bộ khung pháp lý thúc đẩy phát triển dự án, thu hút đầu tư mạnh mẽ trong thời gian tới. 

Để tối ưu hóa cơ hội và kiểm soát rủi ro pháp lý, doanh nghiệp nên tham vấn các đơn vị tư vấn pháp luật bất động sản chuyên sâu nhằm kịp thời cập nhật các quy định chi tiết khi luật chính thức được ban hành. 

Chú thích 

 [1] Điều 107 Dự thảo. 

 [2] Điểm a khoản 4, khoản 5 Điều 35 Dự thảo. 

 [3] Điểm e khoản 4 Điều 35, Điều 104 Dự thảo. 

 [4] Khoản 2, khoản 3 Điều 36 Dự thảo; Điều 80 Luật Đất đai 2024. 

 [5] Khoản 4 Điều 36 Dự thảo. 

 [6] Khoản 4 Điều 50 Dự thảo. 

 [7] Điều 51, khoản 3 Điều 39 Dự thảo; Điều 117 Luật Đất đai 2024. 

 [8] Điểm i khoản 4 Điều 35 Dự thảo. 

 [9] Khoản 9 Điều 56 Dự thảo. 

 [10] Khoản 4 Điều 43 Dự thảo. 

 [11] Điều 59 Dự thảo; Điều 127 Luật Đất đai 2024. 

 [12] Điểm b khoản 3 Điều 59 Dự thảo. 

 [13] Khoản 8 Điều 56, khoản 3 Điều 53 Dự thảo. 

 [14] Khoản 2 Điều 42 Dự thảo. 

 [15] Khoản 6 Điều 42 Dự thảo; khoản 7 Điều 91 Luật Đất đai 2024. 

 [16] Khoản 1 Điều 43, điểm a khoản 2 Điều 48 Dự thảo. 

 [17] Khoản 1 Điều 57 Dự thảo. 

 [18] Điểm a khoản 1 Điều 58 Dự thảo. 

 [19] Điểm h khoản 3, khoản 6 Điều 56, khoản 3 Điều 57 Dự thảo; khoản 6 Điều 124 Luật Đất đai 2024. 

 [20] Khoản 1 Điều 54, khoản 3 Điều 26 Dự thảo; khoản 2 Điều 120 Luật Đất đai 2024. 

 [21] Khoản 1 Điều 9 Dự thảo. 

 [22] Khoản 1 Điều 55 Dự thảo; khoản 1 Điều 121 Luật Đất đai 2024. 

 [23] Khoản 3 Điều 55 Dự thảo. 

 [24] Khoản 6 Điều 28 Dự thảo.