News & library

CƠ CHẾ ĐẶC THÙ ĐỐI VỚI HỢP ĐỒNG PHÁI SINH CÓ ĐIỀU KHOẢN THANH TOÁN RÒNG TRONG THỦ TỤC PHỤC HỒI, PHÁ SẢN

30/09/2026

Nguyễn Danh Công – Luật sư Thành viên

Nguyễn Quang Thái – Luật sư Sơ cấp

 

Ngày 12/08/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 318/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Phục hồi, phá sản về các trường hợp không áp dụng đối với hợp đồng phái sinh có điều khoản về thanh toán ròng (“Nghị định 318”). Nghị định 318 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 12/08/2026, tạo ra cơ chế pháp lý đặc thù nhằm ngăn ngừa rủi ro hệ thống, bảo vệ thanh khoản và đảm bảo tính ổn định của thị trường tài chính khi phát sinh sự kiện phá sản.

Một số điểm nổi bật, đáng chú ý như sau:

1. Phạm vi, hiệu lực áp dụng

  • Phạm vi áp dụng: Nghị định 318 không áp dụng toàn bộ cho các hợp đồng thương mại, dịch vụ, tín dụng thông thường mà áp dụng riêng biệt trong phạm vi hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản thanh toán ròng (là thỏa thuận bù trừ các khoản nghĩa vụ đối ứng để xác định một khoản tiền chênh lệch duy nhất) giữa doanh nghiệp, hợp tác xã với các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
  • Hiệu lực áp dụng: Đối với các vụ việc phục hồi, phá sản đã được Tòa án thụ lý trước ngày 12/08/2026 nhưng chưa có quyết định tuyên bố phá sản, Nghị định 318 cho phép áp dụng các quy định tại Nghị định này. Trường hợp đã có quyết định tuyên bố phá sản trước ngày 12/08/2026 thì không áp dụng hồi tố để xem xét, giải quyết lại vụ việc.

2. Tài sản bảo đảm vẫn có thể tiếp tục bị xử lý khi Tòa án đã mở thủ tục phá sản

Theo Nghị định 318, việc xử lý tài sản bảo đảm của doanh nghiệp, hợp tác xã đối với chủ nợ có bảo đảm liên quan đến hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản thanh toán ròng không bị tạm dừng khi Tòa án mở thủ tục phá sản. Nói cách khác, nguyên tắc đóng băng toàn bộ tài sản doanh nghiệp khi mở thủ tục phá sản không còn mang tính tuyệt đối đối với nhóm giao dịch đặc thù nêu trên. Chủ nợ có bảo đảm được bảo lưu quyền tiếp tục xử lý tài sản bảo đảm.

Tuy nhiên, chủ nợ vẫn phải tuân thủ cơ chế giám sát thông qua nghĩa vụ cung cấp thông tin. Cụ thể, khi Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản hoặc Thẩm phán yêu cầu, chủ nợ phải giải trình rõ: (i) lý do không tạm dừng xử lý tài sản bảo đảm; (ii) chi tiết tài sản bảo đảm đang được xử lý; (iii) thời gian bắt đầu xử lý tài sản bảo đảm; và (iv) địa điểm xử lý tài sản bảo đảm.

3. Thanh toán hoặc bù trừ trước phá sản không mặc nhiên bị coi là vô hiệu

Theo nguyên tắc chung tại điểm c khoản 1 Điều 49 Luật Phục hồi, phá sản, các giao dịch thanh toán hoặc bù trừ nghĩa vụ diễn ra trong giai đoạn ngay trước khi ra quyết định mở thủ tục phá sản luôn tiềm ẩn rủi ro bị tuyên vô hiệu nhằm ngăn chặn nguy cơ tẩu tán tài sản hoặc sự ưu tiên thanh toán bất hợp lý cho một số chủ nợ.

Nhằm bảo vệ tính ổn định của các giao dịch tài chính, Nghị định 318 đã thiết lập một cơ chế ngoại lệ đặc thù: việc thanh toán hoặc bù trừ nghĩa vụ theo hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản thanh toán ròng được thực hiện trong thời hạn 06 tháng trước ngày Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản sẽ không bị coi là vô hiệu.

Quy định này mang lại sự bảo hộ pháp lý quan trọng cho các giao dịch phái sinh lãi suất đã hoàn tất, triệt tiêu nguy cơ bị lật lại/đảo ngược giao dịch và bảo đảm tính hiệu quả của các công cụ phòng ngừa rủi ro tài chính trên thị trường.

4. Hợp đồng phái sinh lãi suất đang có hiệu lực không bị tạm đình chỉ hay đình chỉ

Nghị định 318 xác định hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản về thanh toán ròng đang có hiệu lực tại thời điểm Tòa án thụ lý đơn yêu cầu hoặc ra quyết định mở thủ tục phá sản sẽ không bị tạm đình chỉ hoặc đình chỉ thực hiện. Quy định này cho phép các bên duy trì trạng thái hợp đồng hoặc thực hiện quyền chấm dứt sớm và thanh toán ròng theo thỏa thuận ban đầu, ngăn ngừa nguy cơ lan truyền rủi ro thanh khoản trên thị trường tài chính.

5. Không phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo Thẩm phán khi bù trừ nghĩa vụ

Sau khi Tòa án đã có quyết định mở thủ tục phá sản, thay vì phải tuân thủ thủ tục báo cáo và chờ đợi sự phê duyệt từ Thẩm phán trước khi thực hiện bù trừ nghĩa vụ theo khoản 1 Điều 53 Luật Phục hồi, phá sản, Nghị định 318 cho phép các bên trong hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản thanh toán ròng không phải báo cáo Thẩm phán trước khi thực hiện bù trừ nghĩa vụ.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, việc bù trừ nghĩa vụ và không phải báo cáo Thẩm phán trên chỉ áp dụng nhằm xác định giá trị tài sản chênh lệch của các bên. Việc thanh toán phần giá trị tài sản chênh lệch này vẫn phải được thực hiện theo quy định của pháp luật về phục hồi, phá sản.

6. Một số khuyến nghị

Nhằm chủ động tuân thủ đúng quy định tại Nghị định 318, doanh nghiệp và các định chế tài chính liên quan trong hợp đồng phái sinh lãi suất cần lưu ý các nội dung sau:

  • Kiểm tra chặt chẽ cấu trúc điều khoản thanh toán ròng trong các hợp đồng phái sinh lãi suất hiện hành nhằm bảo đảm hợp đồng đáp ứng đầy đủ điều kiện để hưởng cơ chế ngoại lệ.
  • Các Tổ chức tính dụng/Chủ nợ cần ban hành quy trình nội bộ về việc theo dõi, kích hoạt cơ chế xử lý tài sản bảo đảm kịp thời khi đối tác có dấu hiệu vỡ nợ, đồng thời chuẩn bị sẵn mẫu văn bản, hồ sơ, chứng từ giải trình để chủ động cung cấp ngay khi Quản tài viên hoặc Thẩm phán yêu cầu.
  • Các Tổ chức tính dụng/Chủ nợ cần đánh giá trạng thái pháp lý của các doanh nghiệp đối tác đang trong quá trình xử lý phá sản (đã có quyết định tuyên bố phá sản hay chưa) để áp dụng chính xác quy định chuyển tiếp của Nghị định 318.

Nhìn chung, Nghị định 318/2026/NĐ-CP thể hiện tư duy hiện đại của pháp luật phá sản khi tiệm cận các chuẩn mực tài chính quốc tế. Việc tạo ra ngoại lệ kỹ thuật cho giao dịch phái sinh lãi suất giúp phản ánh đúng giá trị rủi ro thực tế, ngăn chặn phản ứng dây chuyền trên thị trường tài chính, đồng thời giữ được sự cân bằng hài hòa với mục tiêu quản lý tài sản chung của thủ tục phá sản.

NGUYỄN DANH CÔNG

NGUYỄN DANH CÔNG