Ngày 15/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (“Nghị định 283”). Nghị định có hiệu lực từ 10/9/2026, thay thế Nghị định số 12/2022/NĐ-CP (“Nghị định 12”), trong đó bổ sung nhiều quy định mới nhằm tăng cường tính răn đe, bảo đảm quyền lợi của người lao động và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Một số điểm đáng chú ý của Nghị định 283 gồm:
I. Đánh giá tổng thể
1. Hoàn thiện khung pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng
Nghị định 283 đã hoàn thiện hơn nữa khung quy định về nguyên tắc xử phạt, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, thời hiệu xử phạt và thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, việc làm và đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Việc chuẩn hóa các quy định này góp phần tạo một hành lang pháp lý minh bạch, thống nhất, làm cơ sở vững chắc cho các cơ quan quản lý trong quá trình áp dụng và xử lý vi phạm.
2. Bổ sung chế tài đối với hành vi vi phạm liên quan đến dữ liệu lao động
Nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người lao động và siết chặt quản lý dữ liệu trong bối cảnh chuyển đổi số, Nghị định 283 đã bổ sung chế tài xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm hoàn toàn mới, bao gồm các hành vi như:
- Phân biệt đối xử trong tuyển dụng và sử dụng lao động;
- Vi phạm quy định về hoạt động dịch vụ việc làm;
- Thu thập, khai thác, sử dụng, chia sẻ, mua bán hoặc chiếm đoạt trái phép dữ liệu, thông tin về thị trường lao động và cơ sở dữ liệu về người lao động.
3. Siết chặt việc tuân thủ pháp luật về bảo hiểm xã hội
Nghị định 283 tiếp tục duy trì và làm rõ chế tài đối với người sử dụng lao động có hành vi vi phạm nghĩa vụ về bảo hiểm xã hội bắt buộc, bao gồm các hành vi chậm đóng, không đóng hoặc thực hiện không đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định, qua đó nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp và bảo đảm quyền lợi an sinh xã hội của người lao động.
II. Một số quy định mới đáng chú ý
1. Mua bán trái phép dữ liệu người lao động có thể bị xử phạt tới 70 triệu đồng
Theo khoản 4 Điều 10 Nghị định 283, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định về việc làm sau đây có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng:
“4. Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng đối với tổ chức, cá nhân có một trong các hành vi sau đây:
- Gian lận, giả mạo hồ sơ trong việc thực hiện chính sách về việc làm, đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia mà không bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự;
- Lợi dụng hoạt động dịch vụ việc làm xâm phạm đến chủ quyền quốc gia, quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, dân tộc, trật tự, an toàn xã hội, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân mà không bị truy cứu trách nhiệm hình sự;
- Mua bán, trao đổi, chiếm đoạt trái phép thông tin, dữ liệu trong cơ sở dữ liệu về người lao động và thông tin về thị trường lao động chưa được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền công bố, phổ biến mà không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.”
Ngoài ra, hành vi khai thác, chia sẻ, sử dụng trái phép thông tin, dữ liệu trong cơ sở dữ liệu về người lao động (chưa đến mức mua bán, chiếm đoạt) cũng bị xử phạt từ 20.000.000 đến 40.000.000 đồng theo khoản 2 Điều 10 cùng Nghị định.
2. Phạt đến 75 triệu đồng đối với hành vi lôi kéo, dụ dỗ, quảng cáo gian dối để lừa gạt người lao động
Tại khoản 3 Điều 11 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định: “Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng đối với một trong các hành vi: lôi kéo; dụ dỗ; hứa hẹn; quảng cáo gian dối hoặc thủ đoạn khác để lừa gạt người lao động hoặc để tuyển dụng người lao động với mục đích bóc lột, cưỡng bức lao động nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.”
Như vậy, từ ngày 10/9/2026, các hành vi lôi kéo, dụ dỗ, hứa hẹn, quảng cáo gian dối hoặc thủ đoạn khác nhằm lừa gạt người lao động, hoặc tuyển dụng người lao động với mục đích bóc lột, cưỡng bức lao động (chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự), có thể bị phạt tiền lên đến 75 triệu đồng theo khoản 3 Điều 11 Nghị định 283/2026/NĐ-CP.
3. Tăng thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính đối với người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng
Trước đây, Điều 5 Nghị định 12 quy định chung về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là 01 năm.
Tuy nhiên, quy định mới tại khoản 4 Điều 3 Nghị định 283 đã thay đổi thời hiệu xử phạt như sau: “4. Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định như sau:
- 01 năm đối với vi phạm hành chính về lao động, bảo hiểm xã hội;
- 02 năm đối với vi phạm hành chính về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.”
Như vậy, Chính phủ đã tăng thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính đối với người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng từ 01 năm lên 02 năm, trong khi thời hiệu đối với lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội nói chung vẫn giữ nguyên 01 năm.
4. Một số hành vi vi phạm nghiêm trọng có thể bị chuyển hồ sơ truy cứu trách nhiệm hình sự
Một điểm mới của Nghị định 283 là quy định rõ về việc chuyển hồ sơ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi vi phạm mang tính chất nghiêm trọng. Theo Điều 4 Nghị định 283, trong quá trình xem xét, xử lý vụ vi phạm, nếu xét thấy hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm, người có thẩm quyền đang giải quyết vụ việc phải chuyển hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự để truy cứu trách nhiệm hình sự.
Một số hành vi thuộc diện điều chỉnh của quy định này bao gồm:
- Giả mạo giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ; giả mạo văn bản, tài liệu của cơ quan, tổ chức;
- Khai thác, chia sẻ, sử dụng trái phép thông tin, dữ liệu trong cơ sở dữ liệu về người lao động và thông tin về thị trường lao động chưa được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền công bố, phổ biến;
- Xâm phạm danh dự, uy tín hoặc nhân phẩm của người lao động khi xử lý kỷ luật lao động;
- Lợi dụng hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài để tổ chức xuất cảnh trái phép, bóc lột hoặc cưỡng bức lao động;
- Tái phạm quy định về sử dụng người lao động từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi làm các công việc bị cấm hoặc làm việc tại nơi bị cấm.
Lưu ý: đây là một số hành vi tiêu biểu; danh mục đầy đủ được quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 283/2026/NĐ-CP. .
III. Khuyến nghị đối với doanh nghiệp
Trước những thay đổi của Nghị định 283, doanh nghiệp nên chủ động triển khai các hoạt động sau để giảm thiểu rủi ro pháp lý:
- Rà soát quy chế lao động, nội quy lao động và quy trình tuyển dụng nhằm bảo đảm tuân thủ các quy định mới (đặc biệt là vấn đề phân biệt đối xử và dịch vụ việc làm);
- Kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ về bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động để kịp thời khắc phục các thiếu sót;
- Rà soát việc quản lý, lưu trữ, khai thác và chia sẻ dữ liệu cá nhân của người lao động, bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật;
- Đối với doanh nghiệp hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, cần rà soát quy trình tuyển chọn, ký kết và quản lý hợp đồng để hạn chế rủi ro pháp lý;
- Tổ chức phổ biến các điểm mới của Nghị định 283 cho đội ngũ nhân sự, quản lý và các phòng ban liên quan để nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.
Nhìn chung, Nghị định 283 tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trong đó nâng cao mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng cũng như quy định cụ thể mức xử phạt đối với một số hành vi mới liên quan đến xâm phạm dữ liệu lao động và các hành vi có liên quan khác. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát hoạt động tuân thủ để giảm thiểu rủi ro pháp lý và tránh các chế tài xử phạt theo quy định mới.
